Zakopiański „Sokół” – dawniej i dziś

Gniazdo w Zakopanem powstało w 1894 r. Jego pierwszym prezesem został lekarz i działacz społeczny Wenanty Piasecki. Hojnie wspierał je, przekazując m.in. środki finansowe, grunt pod siedzibę i boisko przy ul. Jagiellońskiej, hr. Wł. Zamoyski, który od 1882 r. był już członkiem TG „Sokół” w Krakowie.

W pierwszych latach istnienia zarząd Towarzystwa tworzyli m.in. Andrzej Chramiec, Stanisław Barabasz, Leonard Zwoliński. W marcu 1905 r. podczas walnego zebrania został uchwalony statutu, w sierpniu z kolei odbył się Zlot Sokoli okręgu krakowskiego, w którym wzięło udział 29 drużyn sokolich. Poświęcono wówczas sztandar wykonany w zakładzie sztuki hafciarskiej Chlebowskiej w Krakowie. Na jednej jego stronie widniał obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, a na drugiej szary sokół w locie. Na szarfach o barwach narodowych znajdowały się napisy: „Jednością silni” i „Polskie Towarzystwo Gimnastyczne Sokół w Zakopanem”. W 1906 r. Towarzystwo zakupiło plac przy ul. Orkana 2, a w 1908 r. rozpoczęło budowę sokolni. W 1909 r. poświęcił ją ks. Kazimierz Kaszelewski. „Sokół” liczył wówczas 149 członków, w tym 30 umundurowanych. Wkrótce w budynku „Sokoła” rozpoczęło działalność kino prowadzone przez Franciszka Pawlicę. Pierwszy film – „Qvo vadis” – został wyświetlony 11 sierpnia 1913 r.

W okresie I wojny światowej TG „Sokół” kontynuowało działalność narodową, włączając się m.in. w organizowanie pomocy dla walczących Legionistów. W październiku 1918 r. na zebraniu w siedzibie „Sokoła” powołano Organizację Narodową na czele z Stefanem Żeromskim, która przekształciła się w Radę Narodową i objęła tymczasową władzę w Zakopanem. Od 1923 r. prężnie działał Oddział Narciarski „Sokoła”, a jego zawodnicy reprezentowali Polskę na licznych imprezach międzynarodowych. Powstały także kolejne sekcje sportowe: lekkoatletyczna, pływacka i piłkarska. W 1929 r. ukończono budowę nowej sokolni, wykorzystywanej następnie jako sala kinowo-teatralna.

Działalność Towarzystwa została przerwana z chwilą wybuchu II wojny światowej. Niemcy przejęli kino, zniszczyli akta, bibliotekę i część sprzętu. W tym okresie zaginął także sztandar „Sokoła”. W 1942 r. do starej sokolni przeniesiona została Miejska Zawodowa Straż Pożarna. Po zakończeniu wojny podjęto próby reaktywacji Towarzystwa, władze odmówiły jednak jego rejestracji. Odebrały także należący do niego majątek. Użytkownikiem nowego budynku „Sokoła” w 1946 r. został krakowski Okręgowy Zarząd Kin. Członkowie Oddziału Narciarskiego wraz z naczelnikiem Franciszkiem Mardułą zasilili szeregi Harcerskiego Klubu Narciarskiego.

Po przemianach politycznych w 1990 r. w Zakopanem odbyło się zebranie Zespołu Reaktywującego zainicjowane przez Wojciecha Niedziałka i Franciszka Mardułę, który został Prezesem Towarzystwa. Decyzją Komitetu ds. Młodzieży i Kultury Fizycznej Związek Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” został wpisany do rejestru stowarzyszeń i otrzymał osobowość prawną, z kolei Sąd Wojewódzki wpisał do rejestru stowarzyszeń zakopiańskie gniazdo „Sokoła”. W 1993 r. przedstawicie zakopiańskiego „Sokoła” odzyskali budynek kina. W 1994 r. prezesem został Zbigniew Jaskier, a prezesem honorowym Franciszek Marduła. W 1995 r. miało miejsce poświęcenie nowego sztandaru zakopiańskiego „Sokoła”, którego projekt wykonał Krzysztof Jędrzejowski. Od 2007 r. prezesem Towarzystwa jest dh Stanisław Marduła, kontynuujący dzieło swojego ojca Franciszka Marduły.

Nowym pokoleniom przyszło kontynuować dzieło poprzedników, z wielkim szacunkiem do tak wspaniałej historii i tradycji, ale też z myślą, by sprostać współczesnym wyzwaniom. Jest to trudne zadanie dla organizacji korzeniami sięgającej jeszcze do XIX w., ale zakopiański przykład pokazuje, że możliwe.

Wciąż „Sokołowi” bliskie są dawne ideały, a przywiązanie do tradycji odzwierciedla się chociażby w zachowaniu przedwojennego munduru, udziale w narodowych uroczystościach, organizacji wspólnego śpiewania pieśni patriotycznych, czynnym włączaniu się w społeczne i kulturalne życie miasta. Towarzystwo pochwalić się może także ciekawymi przedsięwzięciami, takimi jak organizacja Zakopiańskiego Weekendu Biegowego z Sokołem. Członkowie sekcji biegowej odnoszą na tym polu liczne sportowe i organizacyjne sukcesy. Wspomnieć też trzeba o sekcji krótkofalarskiej oraz górskiej, która zajmuje się paralotniarstwem, a także z dużym powodzeniem prowadzi działalność speleologiczną i badawczą w jaskiniach tatrzańskich. Pod szyldem „Sokoła” działa także sekcja gimnastyczna „Trening Naturalny” oraz sekcja pływacka „Fala” – utworzona z myślą o najmłodszych. Odradza się także sekcja strzelecka, narciarska i tenisa stołowego.

Odpowiedzią na wyzwania nowoczesności jest także modernizacja prowadzonego przez Towarzystwo kina „Sokół”. Dzięki współpracy z władzami miasta najpierw przeprowadzono gruntowny remont sali kinowej, wymieniono fotele, projekcja analogowa została zamieniona na cyfrową w technologii 3D. Następnym krokiem było otworzenie z Zakopanem pierwszego kina studyjnego „Kino Miejsce”, które prowadzone jest wspólnie z Zakopiańskim Centrum Kultury.

TG “Sokół” gniazdo Zakopane