Kacper Noworolnik: Za Naszą i Waszą Wolność

Okazyjnie, jako że w tym roku przypada setna rocznica bitwy warszawskiej i Cudu nad Wisłą, chciałbym podjąć tematykę kulturową i religijną, jaka przez wieki prowadziła wojów/żołnierzy WP do boju. Postaram się w mojej ocenie wyodrębnić najbardziej interesujące aspekty, począwszy od Chrztu Polski w 966 r. i wojów Księży z okresu wczesnopolskiego aż po czasy teraźniejsze…

1. W początkowym okresie istnienia formalnego państwa polskiego rekrutowano stany chłopskie do pospolitego ruszenia, których to możemy nazywać pierwszymi polskimi „Wojami”, często byli szkoleni przez stany rycerskie, które przybywały do kraju Lachów najczęściej z Czech. Stamtąd pochodziła także Dobrawa, która Mieszko I wziął za żonę, równocześnie przyjmując wiarę chrześcijańską i otwierając tym samym księstwo na szlaki handlowe z Zachodem i Południem.

Jednak na ziemiach Lachów (*1) które zamieszkiwały szczególnie ludy Ślężan, Polan i Lędzian (*2) najpierw musieli mierzyć się w wielu przypadkach z wyznawcami wiary rodzimej. Czyli po prostu nawracali niewiernych, pogan, którzy to często dołączali do takich oddziałów bez walki, bądź wręcz przeciwnie organizowali swoje własne oddziały i tak samo uznawali „pierwszych żołnierzy” za tych, którzy sprzeniewierzyli się swojej wierze i zaczęli wyznawać coś nowego. Nie wiadomo dokładnie, jak wyglądała wiara rodzima na terenach Polski, wiele opracowań, a nawet artykułów naukowych na ten temat możemy traktować jako baśnie, domysły, legendy (*3)

W okresie tym byliśmy często najeżdżani przez wojska cesarskie z Zachodu, (Bitwa w kraju Dziadoszan – 1018, (*4) Bitwa na Psim Polu – 1109)

2. Tocząc walki przez wieki wojowie i rycerze Korony Królestwa Polskiego nieśli do walki wiarę w Boga, choć nie tylko w Polsce, co w mojej ocenie bywało już w tamtych latach mało związane z prawdziwą wiarą, chociażby w Biblijnego Boga. Prawdopodobnie kadr z filmu „Krzyżacy” gdzie rycerstwo odśpiewuje pieśń Bogarodzicę (*5) miał miejsce w rzeczywistości. Agresorem jednak wtem był, Zakon Krzyżacki, który jeszcze bardziej gorliwie modlił się i wierzył w Boga. Maksyma łacińska, jaką stosowano w tamtym okresie, brzmiała „Si deus Nobiscum quis contra nos”, co znaczy „Jeśli Bóg z nami to któż przeciwko nam?”

3. W okresie I Rzeczpospolitej gdzie niewątpliwie najbardziej znanym osiągnięciem naszego oręża było zdobycie Moskwy, jako przez Hetmana Karola Chodkiewicza w 1612 na sztandarach polskiej kawalerii widniało hasło „Pro Fide, Lege et Rege” za „Wiarę, Prawo i Króla” Hasło Boga w rozumieniu chrześcijańskim, zastąpiono więc na „Wiarę”, gdyż w tym okresie w wojsku pojawiali się także innowiercy i zaczęto formować z nich mieszane oddziały (Tatarzy, Rusini, Polscy protestanci)

4. Gdy I RP utracała swoją niepodległość na rzecz Austrii, Prus i Rosji po drugim rozbiorze gdy coraz więcej ludności zostało mobilizowane przymusowo do Armii Zaborczych, wybuchła w 1794 r. Tzw. Insurekcja Kościuszkowska gdzie chłopi uzbrojeni w kosy „Kosynierzy” toczyli krwawe walki najbardziej wymierzone w Zabór Rosyjski, później Prusy. Hasłem wiodącym na czerwonych sztandarach w tym okresie było „Żywią i Bronią” (*6) więc nie było Boga, co spowodowane było prawdopodobnie latami walki między sobą o wpływy reformatów i katolików. Biskupi angażowali się także w sprawy wewnętrzne państwa, co nie podobało się chłopom i dużej części stanu szlacheckiego, którzy twierdzili, że Ci pośredniczyli w rozbiorach. Tadeusz Kościuszko uznawał ich za zdrajców narodu.

5. Powstanie listopadowe, które wymierzone przeciwko Imperium Rosyjskiemu wybuchło 29 listopada 1830 r., było największym zorganizowanym w czasie zaborów wystąpieniem, a powstańcy na czele z gen Ignacym Prądzińskim nieśli na sztandarach hasło do walki nie za Boga, ale „w Imię Boga, za Naszą i Waszą Wolność” autorem tego hasła był Joachim Lelewel.

6. Najbardziej dotkliwe walki o niepodległość Polski prowadzili Legioniści, a więc w większości lewicowe ugrupowania jak PPS, do którego aktywnie należał Józef Piłsudski. Od samego początku nie godzili się z nimi endecy, którzy mieli inną wizję odzyskiwania niepodległości, a zdarzały się przypadki, że księża katoliccy odmawiali Legionistom idącym w bój odprawienia mszy czy modlitwy, takie sytuacje miały miejsce nawet na uznawanym za religijny region – Podhalu. Związki Strzeleckie, z których kształtowała się 1 kompania kadrowa, miały na sztandarach hasło „Wszystko dla Ojczyzny”.

7. Po 1918 roku w II RP gdzie prym we władzy ciągnie ugrupowanie sanacyjne, także trzymało religie z daleka od wojska i polityki, hasłem na sztandarach wtedy był „Honor i Ojczyzna” (*7), brano zapewne pod uwagę wielokulturowość odrodzonego państwa i fakt, że o niepodległość walczyło także wielu Tatarów i Żydów. Najbardziej znanym, oficerem z tamtego okresu jest azerski pułkownik Veli Bek Jedigar.

8. Po wybuchu II Wojny Światowej zaczęły się formować Siły Zbrojne w ZSRR, jak i Siły Zbrojne na Zachodzie. Dopiero wtedy dekretem z dnia 15 października 1943 zaczęto używać hasła „Bóg, Honor i Ojczyzna”, jednak były to tylko sztandary Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Formacje polskie w ZSRR, (Armia Andersa, 1 i 2 Armia Wojska Polskiego) pozostały przy haśle „Honor i Ojczyzna”. Wyzwalały one Polskę od Wschodu, walcząc także z hitlerowskim faszyzmem i ukraińskim nacjonalizmem. Największe boje stoczyli jednak „Na Wale Pomorskim”

9. W Polskiej Republice Ludowej (PRL) początkowe sztandary także, były z orłem piastowskim bez korony i hasłem „Honor i Ojczyzna”, jednak dekretem z dnia 7 grudnia 1955 r. zmieniono hasło, które do czasu upadku Układu Warszawskiego brzmiało „Za naszą Ojczyznę Polską, Rzeczpospolitą Ludową”.

10. Na współczesnych sztandarach SZRP na mocy ustawy z dnia 19 lutego 1993 r. widnieje hasło „Bóg, Honor i Ojczyzna”

Reasumując moje krótkie opracowanie, sądzę, że na większości sztandarów, jakie powstały w historii polskiego oręża, nie widniało hasło związane z Bogiem, a w większości były to średniowieczne maksymy. W mojej ocenie nie powinno się mieszać istoty boskiej z agresją czy wojną, bo według nauk chrześcijańskich „Bóg jest miłością” to jednak warto zauważyć, że największe konflikty na świecie jak Wojna trzydziestoletnia, czy Wyprawy Krzyżowe, I i II Wojna Światowa, często miały w jakimś stopniu podłoże religijne i rasowe. Istota Boska jest więc sprytnym narzędziem do indoktrynacji ludzi, bo islamscy zamachowcy, analogicznie wyrządzają krzywdę na świecie, wierząc, że pójdą do Boga.

*1 – Takiego terminu używa kronikarz ruski Nestor „Powieść minionych lat”, gdzie wspomina o plemionach Lachów.

*2 – Inna nazwa plemion, które zamieszkiwały tereny Korony i Rusi, powiązana prawdopodobnie z terminologii madziarskiej, gdzie do dzisiaj w języku węgierskim (Lengyel) znaczy Polak.

*3 – Nie posiadamy żadnych potwierdzonych źródeł z tamtego okresu, Nestor był kronikarzem na ziemiach ruskich, więc po prostu zakładamy, że tamtejsze wierzenia mogły być podobne bądź analogiczne do tych, które występowały na naszych ziemiach.

*4 – Zapis w kronice Galla Anonima głosi, że po tej bitwie powracający na Ruś Kijowską król Bolesław I Chrobry uderza mieczem w złotą bramę w Kijowie i stąd bierze się symboliczny, znany po dzisiaj miecz Szczerbiec, z którym według legendy królowie zawsze tryumfowali na polu walki

*5 – Przez wielu historyków pieśń „Bogurodzica”, „Bogarodzica” jest uznawana jako pierwszy hymn Polski.

*6 – Hasło używane podczas walk o niepodległość z hitlerowcami przez Bataliony Chłopskie. Wykorzystane także na banknocie 50-złotowym w okresie PRL.

*7 – „Honor i Ojczyzna” – pojawiło się prawdopodobnie w Wojsku Polskim zapożyczone od Francuskiej Legii, gdzie hasło równoznaczne brzmi „Honneur et Fidelite”

Kacper Noworolnik